Dört Bin Yıl Öncesinden…

Gılgamış Destanında Şamhat’ın Enkidu’yu baştan çıkarıp altı gün yedi gece boyunca sevişerek insana dönüştürmesi, iki farklı netice doğuruyor gibi görünüyormuş. Birinde Enkidu şehre, Uruk’a gelip, Gılgamış’a meydan okuyor, onunla güreşiyor ve sonunda dost oluyorlarmış. Bir başka versiyonda ise altı gün yedi gecelik sevişme sonrasında Enkidu şehre geliyor ve… Şehirli oluyormuş.

Esasen derdim şu şehirli olma haline dair.

Oraya gelmeden… Duvar’da tercümesi yayınlanan bir yazıya göre, bahse konu olan iki versiyon, farklı dönemlerde üretilmiş olarak kabul ediliyormuş. Ancak kuytularda kalmış bir tabletin deşifre edilmesiyle, meselenin başka türlü olabileceği ortaya çıkmış. Yeni yoruma göre Şamhat ile Enkidu iki defa birer hafta birlikte oluyorlarmış. İlkinin sonunda Enkidu Gılgamış’a meydan okuma kararıyla şehre gelirken, Şamhat onu bir defa daha yatağa atıp, şehirli yapmış.

Yazar mevzuu şöyle özetlemiş: “Enkidu’nun iki sahne arasında değiştiği açık biçimde görülüyor. İlk sevişme haftası ona Şamhat’la sohbet edecek zekâyı kazandırmış olabilir ama yine de hayvani terimlerle düşünüyordur: Gılgamış’ı meydan okunacak bir alfa erkek gibi görmektedir. İkinci sevişme haftasından sonra, farklı bir toplum fikrini kabul etmeye hazır hale gelmiştir. Toplumsal yaşam, yalnızca ham güç ve iktidar iddialarıyla değil, aynı zamanda toplumsal görev ve sorumluluklarla da ilgilidir.”

Beni alakadar eden, Şamhat’ın Enkidu’ya vaadi: “İnsanlar becerilerine uygun işlerle uğraşırken, sen de gerçek bir insan gibi kendine bir yer edineceksin.” İnsanların becerilerine uygun işlerle uğraştığı yer Uruk, yani şehir. Eh, “günümüzün cephesi şehirliler ile kasabalılar arasında” derken kastettiğim şehirliliği, Şamhat’ın tarif ettiği kadar veciz bir biçimde tarif edemezdim.

Şu ifadelere bakın:

“Bu aşamalı gelişimi yaşayan Enkidu’nun ilk tepkisi, insanlık yolundaki bir tür ara adım olarak daha da ilginç bir hale geliyor. Kısacası, burada gördüğümüz şey, Enkidu’nun hâlâ vahşi olan gözleriyle topluma bakan bir Babil şairidir. Bu, beceri ve işbirliğinden ziyade güç ve gurur alanı olarak görülen şehir yaşamı hakkında tam anlamıyla insani olmayan bir bakış açısıdır.

“Peki bu bizim için ne ifade ediyor? İki temel şey öğreniyoruz. Birincisi, Babilliler için ‘insanlık’, toplum aracılığıyla tanımlanıyordu. ‘İnsan olmak’ açık biçimde bir toplumsal ilişki haliydi. Üstelik herhangi bir toplum değil, sizi ‘gerçek bir insan’ yapan şey şehirlerdeki sosyal hayattı. Babil kültürü tam anlamıyla bir kent kültürüydü. Uruk, Babil veya Ur gibi şehirler, medeniyetin yapı taşlarıydı ve şehir surlarının dışındaki dünya, tehlikeli ve kültürden yoksun bir toprak parçası olarak görülüyordu.

“İkincisi, ‘insanlığın’ değişken bir ölçeği olduğunu öğreniyoruz. Enkidu, bir hafta sevişmesinin ardından, tam anlamıyla bir insan haline gelmedi. Bir insan gibi konuştuğu ama bir hayvan gibi düşündüğü ara bir aşama mevcut. İkinci haftadan sonra bile ekmek yemeyi, bira içmeyi ve kıyafet giymeyi öğrenmesi gerekiyor. Özetle, insan olmak şunu ya da bunu seçmek değil, adım adım ilerleyen bir süreçtir.”

Alıntılardaki vurgular bana ait. Üstüne bir şey söylemeye lüzum var mı?

***

Var.

Belki Enkidu hakkında değil ama Şamhat hakkında söylenebilecek çok şey var. Dünyaya erkekleşerek değil, kadın kalarak, kadın olmanın değerlerini kullanarak müdahale ettiğinde… Vahşiler insan olabiliyor. Kendisini tamamlayacak şeyi, şehirli bir erkeği, kadın olarak kalırsa yapabiliyor. Marifet Gılgamış’ta ve/veya Enkidu’da değil, Şamhat’ta.

Yani?

Dünya uzun süredir görülmemiş bir kasabalılaşma dalgasına maruz kaldıysa, ortada Şamhat kalmamış olmasından da olabilir. Şamhatların Gılgamışlığa özenmesi yüzünden…

Bunu okuyan feministler olursa, yaygaraya başlayacaklar: “Kendiniz medenileşin kardeşim, niye bizim ne yapacağımızı siz söylüyorsunuz” filan diye… Hâlbuki dünyanın en büyük meydan okumasıdır, en cazip meşgalesidir herhalde bir Enkidu’dan bir şehirli yapmak. Gılgamış’ın cazip yanı ne? Âlemi beceri ve işbirliğinden ziyade güç ve gurur alanı olarak görmeye yol açmasından gayrı nesi var? Bu özenilecek bir şey mi?